Angst en verslaving

Misschien herken je dit: je bent gespannen voor wat komen gaat, denkt steeds dat er iets misgaat en durft situaties niet meer aan. Angst en verslaving liggen dan dichter bij elkaar dan je denkt: een glas alcohol, joint of een pil lijkt rust te geven. Dat werkt maar even en daarna is de onrust terug.

Angst is in de basis een gezonde reactie van je lichaam op gevaar. Die reactie werkt als een alarmsysteem dat je scherp maakt op het moment dat je iets moet doen: vluchten, jezelf beschermen of hulp zoeken. Zolang dat alarm goed werkt, beschermt angst je.

Gezonde angst: het alarm van je lichaam

Bij acuut gevaar maakt je lichaam razendsnel stofjes aan, waaronder adrenaline. Adrenaline is een stof die je hartslag verhoogt en je spieren aanspant, zodat je direct kunt reageren. Zie je een auto op je afkomen, dan spring je opzij voordat je er bewust over nadenkt. Zodra het gevaar voorbij is, zakt de spanning en komt je lichaam tot rust. Zo hoort angst te werken: kort, heftig en daarna weer weg.

Wanneer angst een probleem wordt

Angst wordt een klacht zodra het alarm in je lichaam ook afgaat zonder echt gevaar. Je voelt dan spanning of paniek in gewone situaties: in de supermarkt, op je werk of thuis op de bank. Het gevoel past niet bij de situatie en zakt niet vanzelf. Zit angst je dagelijkse leven in de weg, dan spreken we van een angststoornis. Dat klinkt als een groot woord, maar het is geen eindstation: een angststoornis is te behandelen. Twijfel je of dit bij jou speelt? Bel ons dan gerust op 040-303 2626.

Kenmerkend voor angst is dat lichamelijke klachten plotseling kunnen opkomen, alsof er acuut gevaar dreigt. Denk aan:

• hartkloppingen die ineens beginnen, zonder dat je je hebt ingespannen
• snel en hoog ademen, met duizeligheid en tintelingen in je handen of gezicht als gevolg
• zweten of trillen op momenten waarop je iets spannends verwacht
• een benauwd of drukkend gevoel op de borst, dat de angst nog verder aanjaagt
• buikpijn of misselijkheid vlak voor situaties waar je tegen opziet
• spieren die strak blijven staan, alsof je lichaam klaarstaat om te vluchten
• moeite met inslapen, omdat het piekeren doorgaat zodra het stil wordt

Komen deze klachten in één golf tegelijk, dan is er sprake van een paniekaanval: heftig, maar niet gevaarlijk.

Chronische angst betekent dat de angst langdurig aanwezig blijft: weken, maanden of zelfs jaren. De klachten horen dan bijna bij je dag, waardoor je nauwelijks nog merkt hoeveel energie ze kosten. Juist dat sluipende maakt chronische angst lastig te herkennen.

Symptomen van chronische angst herkennen

Bij chronische angst verschuiven de klachten van heftige pieken naar constante spanning. Je piekert bijna dagelijks, voelt je gejaagd zonder duidelijke reden en bent sneller geïrriteerd dan je zou willen. Ook je lichaam komt niet meer tot rust: je spieren blijven gespannen, je slaapt onrustig en wordt moe wakker. Concentreren kost moeite, waardoor taken op werk of studie blijven liggen. En omdat je spanning wilt vermijden, ga je steeds meer situaties uit de weg.

Zo wordt je wereld langzaam kleiner

Vermijden lijkt een oplossing, maar houdt de angst juist in stand. Elke keer dat je een spannende situatie ontloopt, bevestig je aan je brein dat die situatie gevaarlijk was. De volgende keer voelt dezelfde situatie daardoor nóg spannender. Zo zeg je eerst een feest af, daarna een etentje met familie en uiteindelijk zelfs een kop koffie met je beste vriend. Vermijden en verdoven lijken zo meer op elkaar dan je denkt: allebei geven ze even lucht en allebei maken ze de angst groter. Herken je dit patroon bij jezelf? Dan is dat het moment om de angst serieus te nemen.

Angst ontstaat door een combinatie van oorzaken: je aanleg, wat je hebt meegemaakt en wat je gebruikt. Die oorzaken versterken elkaar: ben je gevoelig aangelegd en heb je veel meegemaakt? Dan ben je extra kwetsbaar voor angst. Hieronder lees je de belangrijkste oorzaken van angst.

Aanleg, stress en wat je hebt meegemaakt

Gevoeligheid voor angst kan erfelijk zijn: je kunt die aanleg van je ouders meekrijgen. Daarnaast laten nare ervaringen sporen na, zoals pesten, een onveilige thuissituatie of het verlies van iemand die dichtbij stond. Ook langdurige stress speelt mee: zorgen over geld, werk of relaties houden je lichaam voortdurend paraat. Komt daar een ingrijpende gebeurtenis bij, dan kan de angst ineens sterk toenemen.

Alcohol, drugs en medicijnen als oorzaak

Ook middelen zelf kunnen angst veroorzaken. Alcohol, cannabis, cocaïne en kalmeringsmiddelen grijpen allemaal in op de stofjes in je hersenen die je stemming en spanning regelen. Hoe dat per middel werkt, lees je verderop bij angst en verslaving.

De gevolgen van angst raken op den duur je hele leven en je mentale gezondheid. Contact met vrienden en familie wordt minder, omdat afspraken spanning oproepen. Op je werk of studie kost concentreren moeite, waardoor taken zich opstapelen. Relaties komen onder druk te staan, want je omgeving ziet je worstelen zonder te weten hoe ze kunnen helpen. Al die spanning kost bovendien veel energie. Daardoor blijft er weinig over voor dingen die je goeddoen en zo kan somberheid ontstaan. Eén gevolg verdient hieronder extra aandacht, omdat het de angst juist verergert: grijpen naar alcohol of drugs.

Bij veel van de mensen die wij behandelen, spelen angst en verslaving allebei. Voel je langdurig angst, dan zoek je verlichting. Middelen lijken die snel te geven. Dit noemen we ook wel zelfmedicatie: je gebruikt een middel als medicijn tegen je klachten, zonder recept en zonder plan. Het probleem is dat je hersenen wennen aan het middel, waardoor je steeds meer nodig hebt voor hetzelfde effect. En als het middel uitwerkt, keert de angst terug, erger dan daarvoor. Zo ontstaat een cirkel: de angst vraagt om het middel en het middel maakt de angst groter.

Alcohol tegen angst: rustgever met een keerzijde

Alcohol verdooft je zenuwstelsel, waardoor spanning in eerste instantie wegzakt. Je hersenen werken daar tegenin: ze schakelen een tandje bij om alert te blijven. Is de alcohol uitgewerkt, dan staan je hersenen nog steeds in die hogere stand: je wordt onrustig wakker, met hartkloppingen en een gejaagd gevoel dat sterker is dan vóór het drinken. Alcohol is bovendien lichamelijk verslavend. Drink je dagelijks en stop je plotseling, dan kun je afkickverschijnselen krijgen, zoals trillen, zweten, misselijkheid en hevige onrust en in ernstige gevallen zelfs een epileptische aanval of delier (een ernstige vorm van verwardheid). Stoppen doe je in dat geval nooit alleen: wij kunnen je daar veilig bij helpen.

Kalmeringsmiddelen: van medicijn naar afhankelijkheid

Kalmeringsmiddelen, zoals oxazepam en diazepam, heten ook wel benzodiazepinen. Artsen schrijven deze medicijnen juist bij angst voor. Dat maakt deze medicijnen tegen angst zo verraderlijk: het gebruik voelt veilig, want het komt van de dokter. Toch went je lichaam binnen enkele weken aan de werking, waardoor dezelfde dosis steeds minder doet. Benzodiazepinen zijn lichamelijk verslavend. Stop je abrupt, dan komt de angst in versterkte vorm terug, aangevuld met trillen, zweten, overgevoeligheid voor licht en geluid en soms zelfs epileptische aanvallen. Afbouwen doe je daarom nooit in één keer en nooit alleen.

Cannabis: blowen tegen onrust

Cannabis lijkt te ontspannen en dat maakt blowen aantrekkelijk bij angst. De werkzame stof THC kan echter ook het tegenovergestelde doen: je hart gaat sneller kloppen, je raakt in paniek of je denkt ineens dat mensen naar je kijken of over je praten. Hoe meer THC er in de wiet zit, hoe groter die kans. Blow je dagelijks om rustig te worden, dan merk je bij het stoppen juist meer onrust: prikkelbaarheid, slecht slapen en onrustige dromen horen bij het afkicken van cannabis. De afhankelijkheid zit bij cannabis vooral in je hoofd: het gevoel dat je zonder joint de avond niet doorkomt. Zo houdt het middel precies de angst in stand die je ermee wilde wegnemen.

Angst na drugsgebruik: de dip na stimulerende middelen

Angst na drugsgebruik zie je vooral bij stimulerende middelen zoals cocaïne, speed en XTC. Deze middelen laten je hersenen in korte tijd veel dopamine en serotonine afgeven, de stofjes die zorgen voor energie en een goed gevoel. In de dagen na het gebruik zijn die stofjes tijdelijk op en juist dan volgt de dip: angst, somberheid, prikkelbaarheid en een leeg gevoel. Ook tijdens het gebruik zelf kan het misgaan. Cocaïne, speed en XTC geven je lichaam namelijk dezelfde verschijnselen als angst: een hart dat tekeergaat, zweten en een gespannen lijf. Je brein kan die signalen aanzien voor echt gevaar en dan slaat de paniek toe. Gebruik je regelmatig, dan krijgen je hersenen geen tijd om te herstellen en kan de angst blijvend worden.

Angst verminderen begint met kleine, haalbare stappen. Zelf kun je al veel doen om angst te verminderen, zeker als de klachten nog niet je hele leven beheersen. Deze 5 manieren om angst te verminderen kun je vandaag al uitproberen:

1. Adem langzaam uit. Bij angst ga je snel en hoog ademen, waardoor de klachten toenemen. Adem in door je neus en maak je uitademing langer dan je inademing. Zo geef je je lichaam het signaal dat het gevaar voorbij is.
2. Beweeg elke dag. Wandelen, fietsen of sporten breekt stresshormonen af. Een half uur per dag maakt al verschil.
3. Wees eerlijk over alcohol, drugs en cafeïne. Alcohol en drugs ontspannen je kort, maar versterken de angst zodra ze uitwerken. Cafeïne pept je juist op en kan hartkloppingen en angst direct verergeren. Minderen of stoppen geeft je hersenen de kans om te herstellen en lukt dat niet alleen, dan is dat een goede reden om hulp te vragen.
4. Praat over je angst. Angst groeit in stilte. Een gesprek met iemand die je vertrouwt, maakt de last lichter en doorbreekt de schaamte.
5. Houd ritme vast. Vaste tijden voor opstaan, eten en slapen geven je lichaam houvast. Juist bij angst heb je die basis nodig.

Soms zijn eigen stappen niet genoeg en dat zegt niets over jouw inzet. Houdt de angst aan, wordt die heftiger of gebruik je alcohol, drugs of medicijnen om overeind te blijven? Dan is professionele hulp de logische volgende stap.

Behandeling die verder kijkt dan het middel

Bij CACN Verslavingszorg behandelen we de verslaving. Daarbij kijken onze zorgprofessionals nadrukkelijk naar wat er onder het gebruik ligt: angst, trauma, stress, depressie, ADHD, autisme of een persoonlijkheidsstoornis. Die combinatie noemen we een dubbeldiagnose. Het onderliggende probleem houdt de verslaving in stand. Daarom geven we het tijdens de behandeling volop aandacht: zo werk je niet alleen aan het stoppen, maar ook aan de reden waarom je begon.

De eerste stap zetten vraagt moed; dat beseffen we goed. Daarom maken we die stap zo klein mogelijk: één telefoontje is genoeg. Bel ons op 040-303 2626 en vertel je verhaal, dan kijken we samen naar wat jij nodig hebt. Ook met alleen een vraag ben je welkom. Samen zorgen we ervoor dat angst en verslaving niet langer bepalen hoe jouw dag eruitziet.