Autisme en verslaving

Het verband tussen autisme en verslaving is sterk, omdat een middel precies lijkt te doen wat met autisme moeilijk is: tot rust komen bij te veel prikkels, ontspannen onder mensen en houvast hebben in de dag. Zolang dat werkt, voelt gebruik niet als een probleem. Dat verandert wanneer je wilt minderen en merkt dat het niet lukt. Wij behandelen de verslaving en hebben daarbij oog voor het autisme erachter.

Bij autisme, officieel autismespectrumstoornis (ASS), verwerken je hersenen informatie anders dan bij de mensen om je heen. Prikkels, taal en sociale signalen komen daardoor soms harder of verwarrender binnen. Autisme ziet er bij iedereen anders uit: de één raakt snel overprikkeld en de ander loopt vooral vast op sociale contacten of op plannen die ineens veranderen. Verder is autisme aangeboren: erfelijke aanleg speelt bij het ontstaan een rol. Genezen kun je autisme niet, maar je kunt wel leren omgaan met de lastige kanten die erbij horen.

De symptomen van autisme verschillen per persoon, maar een aantal kenmerken keren steeds terug. Sommige kenmerken zijn al in de kindertijd zichtbaar, andere vallen pas op wanneer het leven complexer wordt, bijvoorbeeld tijdens een studie of eerste baan. Herken je meerdere kenmerken, dan is dat nog geen diagnose: alleen een deskundige, zoals een psycholoog of psychiater, kan vaststellen of er sprake is van autisme. Dit zijn de kenmerken waar je op kunt letten:

• Moeite met sociale contacten. Gesprekken, oogcontact en ongeschreven regels voelen onduidelijk of vermoeiend. Kletsen over koetjes en kalfjes kost energie in plaats van dat het ontspant.
• Gevoeligheid voor prikkels. Geluid, licht, geur of drukte komt hard binnen. Dat kan leiden tot overprikkeling: het gevoel dat alles te veel wordt.
• Behoefte aan structuur. Vaste gewoontes en voorspelbaarheid geven rust; onverwachte veranderingen geven juist spanning.
• Intense interesses. Je kunt je sterk verdiepen in één onderwerp en daar opvallend veel over weten.
• Letterlijk taalgebruik. Grapjes, spreekwoorden of vage opmerkingen komen soms anders binnen dan de ander bedoelt.

Symptomen van autisme bij volwassenen

Bij volwassenen zijn de symptomen van autisme soms lastig te zien, omdat je als volwassene geleerd hebt je autisme te verbergen. Dit heet camoufleren: goed kijken naar anderen en je gedrag daarop aanpassen. Camoufleren kost enorm veel energie en kan leiden tot uitputting, somberheid en spanningsklachten. Middelengebruik kan dan een manier worden om het vol te houden: alcohol of drugs als hulpmiddel om de dag door te komen.

Autisme en verslaving zien we in onze afkickkliniek regelmatig samen. Middelengebruik staat zelden op zichzelf: bij de mensen die wij behandelen, ligt er bijna altijd iets onder, zoals overprikkeling, angst of eenzaamheid. Bij autisme zijn er een paar duidelijke redenen waarom een middel aantrekkelijk voelt en waarom stoppen daarna zo moeilijk is. Komen verslaving en autisme samen voor, dan spreken we van een dubbele diagnose: twee aandoeningen die elkaar versterken en daarom om een gezamenlijke aanpak vragen.

Zelfmedicatie: een middel gebruiken als medicijn

Zelfmedicatie betekent dat je een middel gebruikt om minder last te hebben van je klachten, zonder dat een arts het voorschrijft. Raak je dagelijks overprikkeld, dan merk je bijvoorbeeld dat een paar glazen alcohol of een joint de scherpe randjes eraf haalt. Het middel voelt als een oplossing, maar die oplossing werkt kort. De klachten komen terug en na verloop van tijd zelfs harder, terwijl de afhankelijkheid ondertussen groeit.

Sociale spanning en middelengebruik

Feestjes, verjaardagen en borrels kunnen met autisme aanvoelen als een examen zonder studieboek. Met een paar drankjes erin lijkt dat examen ineens haalbaar: de spanning zakt en praten gaat makkelijker. Na een tijd horen die twee voor je gevoel bij elkaar: zonder drank geen gezelligheid.

Routine die tegen je werkt

De behoefte aan vaste patronen is bij autisme normaal gesproken een kracht, maar bij middelengebruik keert die zich tegen je. Een joint voor het slapen of een biertje na het werk wordt al snel een vast onderdeel van je dag, net zo gewoon als opstaan en eten. Wil je dat patroon doorbreken, dan geef je niet alleen het middel op, maar ook een stuk houvast. En houvast opgeven is met autisme extra moeilijk.

Verslaving en autisme: laat herkend, lang gedragen

Ontdek je pas op latere leeftijd dat je autisme hebt, dan heb je jarenlang zelf oplossingen gezocht voor onbegrepen klachten. Middelen kunnen dan al lang een gewoonte zijn voordat duidelijk wordt waar de klachten vandaan komen. De klachten gaan dan door elkaar lopen: komt je onrust door autisme of doordat je lichaam om het middel vraagt?

Alcohol is bij autisme misschien wel het meest verraderlijke middel, omdat het overal aanwezig en sociaal geaccepteerd is. Een borrel vooraf of een paar biertjes om bij te komen na een dag vol prikkels: het hoort er gewoon bij. Zo voelt alcoholgebruik bij autisme elke keer als een logische keuze, terwijl je er langzaam aan vast komt te zitten.

Hoe alcoholgebruik bij autisme uit de hand loopt

Alcoholgebruik loopt bij autisme niet in één keer uit de hand, maar geleidelijk, zonder een moment waarop je denkt: nu gaat het mis. Je lichaam went aan alcohol, waardoor je steeds meer nodig hebt voor hetzelfde effect. Dit heet tolerantie. Omdat elk glas aan een vast moment vastzit, zoals na het werk of in het weekend, voelt meer drinken voor jezelf nog steeds als gewoon. Je omgeving merkt het soms eerder dan jij, maar zolang jij het niet als probleem voelt, schuif je die opmerkingen makkelijk weg. Ondertussen raak je ook lichamelijk afhankelijk en daarom is plotseling stoppen na langdurig gebruik gevaarlijk: bouw af met hulp, niet in je eentje.

Wiet maakt je brein tijdelijk stiller: prikkels komen minder hard binnen en inslapen gaat makkelijker. Juist daarom is blowen bij autisme aantrekkelijk. Maar wat op korte termijn rust geeft, heeft op langere termijn een prijs.

De risico's van autisme en wiet

THC, de werkzame stof in wiet, kan angst en somberheid juist versterken in plaats van verminderen. Ben je daar gevoelig voor, dan vergroot langdurig blowen het risico op verwardheid en achterdocht. Ook je geheugen, concentratie en motivatie kunnen onder dagelijks gebruik lijden. Zo levert de combinatie autisme en wiet uiteindelijk meer klachten op, terwijl je juist begon met blowen om rust te vinden.

Ook andere drugs spelen bij autisme en verslaving een rol, elk met een eigen werking risico. Stimulerende middelen geven energie en schijnzelfvertrouwen, kalmeringsmiddelen maken spanning en onrust minder. Omdat de prikkelverwerking bij autisme al anders werkt, kunnen effecten en bijwerkingen sterker of onvoorspelbaarder uitpakken. Per middel verschilt bovendien wat er gebeurt als je stopt.

Stimulerende middelen: cocaïne en speed

Cocaïne en speed geven een gevoel van energie en zelfverzekerdheid en dat maakt ze aantrekkelijk als sociale situaties je zwaar vallen. Deze middelen zijn geestelijk verslavend. Na de roes volgt een crash: uitputting, somberheid en een leeg gevoel dat dagen kan aanhouden. Juist die dip vergroot de drang om opnieuw te gebruiken, waardoor gebruiken en bijkomen elkaar blijven afwisselen.

Kalmerings- en slaapmiddelen

Benzodiazepinen, kalmerings- en slaaptabletten, zoals oxazepam of diazepam, nemen angst en spanning tijdelijk weg en dat sluit direct aan op klachten die bij autisme spelen. Deze middelen zijn lichamelijk verslavend: al na enkele weken dagelijks gebruik went je lichaam eraan. Stop daarom nooit in één keer, want dat kan gevaarlijk zijn. Wil je afbouwen? Neem dan contact met ons op.

Juist met autisme is het lastig te zien wanneer een gewoonte een verslaving wordt, omdat het gebruik lijkt te helpen. Je vindt steeds een reden waarom het vandaag anders is: het was een zware dag, er is iets te vieren of dit wordt echt de laatste keer. Deze signalen laten zien dat het middel sterker wordt dan jij:

• Je gebruikt niet meer alleen op vaste momenten, maar ook tussendoor.
• Minderen of stoppen lukt niet, omdat het gebruik onderdeel is geworden van je vaste patronen.
• Zonder middel kun je een dag vol prikkels of een verjaardag niet meer aan.
• Je verbergt je gebruik voor de mensen om je heen, net zoals je misschien al jaren je autisme camoufleert.
• Klachten die ook bij autisme horen, zoals onrust, somberheid en slecht slapen, worden eerder erger dan beter.

Herken je meerdere van deze signalen, praat er dan over met iemand die je vertrouwt. Dat voelt misschien als een grote stap, zeker als praten over wat er in je omgaat je moeite kost. Toch geldt: hoe eerder je het patroon doorbreekt, hoe kleiner de schade voor je lichaam en leven.

Een behandeling die alleen naar het middel kijkt, mist de helft van het verhaal. De reden achter het gebruik blijft dan immers bestaan: bij de één is dat autisme, met de overprikkeling en sociale spanning die daarbij horen. Bij de ander spelen ook andere problemen met de mentale gezondheid, zoals angst, trauma, depressie, stress, ADHD of een persoonlijkheidsstoornis. Daarom behandelen we de verslaving en de onderliggende problemen tegelijk, ook als autisme nog niet is vastgesteld. Ons team van zorgprofessionals, waaronder ervaringsdeskundigen, is gespecialiseerd in deze dubbele diagnose en stemt de behandeling af op wat jij nodig hebt.

Van intake tot nazorg

De behandeling begint met een intakegesprek: een gesprek waarin we samen in kaart brengen wat er speelt. Is je lichaam afhankelijk geworden, zoals bij alcohol of kalmeringsmiddelen, dan volgt eerst een detox onder medisch toezicht. Daarna start de ambulante behandeling: je volgt 2 of 3 keer per week de behandeling in onze afkickkliniek en slaapt gewoon thuis, in je eigen vertrouwde omgeving. Je ontdekt wat jouw risicomomenten zijn en wat je op die momenten kunt doen in plaats van gebruiken. Na afloop stopt de zorg niet ineens: met nazorg blijven we beschikbaar, zodat je het geleerde volhoudt.

Twijfel je of jouw gebruik een probleem is? Die twijfel is al reden genoeg om te bellen. In dat eerste gesprek vertel je je verhaal; wij luisteren en denken met je mee. Dankzij de korte wachttijd kun je bovendien snel bij ons terecht. Bel vandaag nog naar 040-303 2626 en zet de eerste stap naar hulp bij autisme en verslaving die bij jou past.