Trauma en verslaving

Trauma en verslaving lijken twee losse problemen, maar soms is het trauma de bron van de verslaving. Een gebeurtenis die te heftig was om te verwerken, laat een wond in je gevoel achter. En die wond doet pijn. Die pijn wil je niet voelen, dus zoek je verlichting. Alcohol, drugs of gokken lijken in het begin te helpen. Zo groeit uit een onverwerkt trauma een verslaving.

Het woord trauma komt uit het Grieks en betekent letterlijk 'wond'. Die wond kan lichamelijk zijn: in het ziekenhuis gaat het bij een trauma om ernstig letsel, denk aan de traumahelikopter. Hier gaat het om de psychische betekenis. Een psychisch trauma ontstaat na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een ongeluk, geweld, misbruik, verwaarlozing of het plotselinge verlies van een dierbare. Na zo'n ervaring zakken de heftige gevoelens normaal gesproken langzaam weg. Lukt dat verwerken niet, dan blijft de gebeurtenis als het ware vastzitten in je brein en lichaam. Je blijft dan reageren alsof het gevaar er nog steeds is.

Een onverwerkt trauma kan zich op allerlei manieren laten zien. Soms ontstaan klachten direct na de gebeurtenis, soms pas maanden of jaren later. Dat gebeurt bijvoorbeeld als je leven eindelijk rustiger wordt of als een nieuwe gebeurtenis de oude herinnering wakker maakt. Het kan gebeuren dat je de link met het verleden dan zelf niet meer legt. Deze symptomen passen bij een onverwerkt trauma:

• Herbelevingen: je maakt de gebeurtenis in gedachten opnieuw mee, alsof het nu gebeurt, ook in nachtmerries.
• Vermijding: je gaat plekken, mensen of gesprekken uit de weg die je aan de gebeurtenis herinneren.
• Voortdurende spanning: je schrikt snel, bent prikkelbaar en komt moeilijk tot rust.
• Slecht slapen: je valt moeilijk in slaap, wordt 's nachts wakker of ligt te piekeren.
• Somberheid en angst: je bent somber of angstig of je voelt juist helemaal niets meer.
• Concentratieproblemen: je hoofd zit vol, waardoor werk of studie zwaarder wordt.
• Lichamelijke klachten: hoofdpijn, hartkloppingen of vermoeidheid zonder duidelijke lichamelijke oorzaak.
• Verdoven: je gebruikt alcohol, drugs of medicijnen om even niets te hoeven voelen of je gaat gokken om er even niet aan te denken.

Bij dat laatste symptoom, verdoven, kan een trauma overgaan in een verslaving. Gebruik begint soms als een manier om de pijn van een onverwerkt trauma weg te drukken. In de afkickkliniek van CACN Verslavingszorg zien we dat verband regelmatig terug.

Een onverwerkt trauma doet pijn, elke dag opnieuw. Herbelevingen, spanning en sombere gevoelens zijn zwaar om te dragen. Alcohol en drugs lijken daar in het begin een oplossing voor: ze maken die gevoelens minder heftig, helpen je in slaap of geven je even het gevoel erbij te horen. Dit heet zelfmedicatie: je gebruikt een middel als een soort medicijn tegen psychische pijn. Maar je lichaam went aan het middel, waardoor je steeds meer nodig hebt voor hetzelfde effect. Wat begint als verzachting, kan langzaam uitgroeien tot een gewoonte waar je niet meer omheen kunt.

De vicieuze cirkel van verslaving en trauma

Verslaving en trauma versterken elkaar in twee richtingen. Zolang je gebruikt, verwerk je de nare ervaring niet: verwerken kan alleen als je voelt wat er is gebeurd en juist dat gevoel zet je met het middel uit. Het trauma blijft dus bestaan en daarmee ook de reden om te gebruiken. Andersom maakt de verslaving je leven zwaarder: ruzies, geldzorgen en schaamte zorgen voor extra stress. Fors gebruik vergroot de kans op nieuwe ingrijpende gebeurtenissen, zoals geweld of ongelukken. Meer pijn betekent meer drang om te verdoven. Zo houden trauma en verslaving elkaar in stand.

De gevolgen van een trauma gaan verder dan slecht slapen, spanning of herbelevingen.Ongemerkt kan een trauma doorwerken in je gezondheid, relaties en werk. Hoe dat eruitziet, verschilt per persoon en per moment.

Gevolgen van trauma op de korte termijn

Direct na een ingrijpende gebeurtenis reageert je lichaam met stress. Je bent waakzaam, angstig of verward en je slaapt onrustig. Dat is een logische reactie: je systeem staat op scherp om je te beschermen. Bij een gezonde verwerking neemt die spanning in de weken erna geleidelijk af.

Gevolgen van trauma op de lange termijn

Blijft een trauma onverwerkt, dan kunnen de klachten aanhouden of juist toenemen. Mogelijk ontwikkel je dan een posttraumatische stressstoornis, afgekort PTSS: de medische naam voor het geheel van klachten die na een trauma kunnen blijven bestaan, zoals herbelevingen, vermijding en voortdurende spanning. Ook zonder PTSS kan een onverwerkt trauma je mentale gezondheid aantasten: het kan leiden tot somberheid of een depressie, angstklachten, een negatief zelfbeeld en schaamte. Ook je relaties kunnen eronder lijden: anderen vertrouwen of dichtbij laten komen, voelt dan al snel onveilig.

Trauma kent verschillende vormen en die vragen elk om een eigen aanpak. Het verschil zit vooral in hoe lang de situatie duurde en op welke leeftijd die plaatsvond. Drie soorten trauma komen het duidelijkst naar voren.

Enkelvoudig trauma

Een enkelvoudig trauma ontstaat na één heftige gebeurtenis. Denk aan een ongeluk, overval of een plotseling verlies. De gebeurtenis is afgebakend: er is een duidelijk begin en einde. Juist daardoor is het verband met je klachten of je gebruik makkelijker te zien: je weet wanneer het begon.

Complex trauma

Een complex trauma ontstaat door ervaringen die zich herhalen of lang aanhouden. Denk aan huiselijk geweld, pesten of langdurig misbruik. Wat deze vorm zo zwaar maakt is dat je niet uit de situatie weg kon, waardoor het gevoel van onveiligheid onderdeel werd van je dagelijkse leven. Een complex trauma raakt daardoor ook je zelfbeeld en je vertrouwen in andere mensen.

Vroegkinderlijk trauma

Een vroegkinderlijk trauma ontstaat in de eerste levensjaren, bijvoorbeeld door verwaarlozing, mishandeling of een onveilige thuissituatie. Eigenlijk is dit een vorm van complex trauma, maar hij verdient aparte aandacht: je hersenen zijn op die leeftijd nog volop in ontwikkeling, waardoor zulke ervaringen diepe sporen kunnen nalaten.

Een trauma uit de kindertijd kan het langst doorwerken. Als kind ben je volledig afhankelijk van de mensen om je heen, waardoor onveiligheid extra hard aankomt. De gevolgen daarvan merk je soms pas tientallen jaren later.

Hoe vroegkinderlijk trauma ontstaat

Een onveilige jeugd leert je lichaam al vroeg dat de wereld niet te vertrouwen is. Bij verwaarlozing, mishandeling of voortdurende spanning thuis staat je stresssysteem, het deel van je lichaam en hersenen dat op gevaar reageert, al jong te scherp afgesteld. Die afstelling verdwijnt niet vanzelf als je volwassen wordt. Je neemt die scherpe afstelling mee, ook als de omstandigheden allang veranderd zijn.

Wat je er als volwassene van merkt

De gevolgen van vroegkinderlijk trauma merk je als volwassene op verschillende vlakken. Misschien vind je het lastig om anderen te vertrouwen of je te hechten in relaties. Emoties voelen soms te heftig om te sturen of juist ver weg en vlak. Ook een laag zelfbeeld, blijvende spanning in je lichaam en een grotere kans op verslaving horen hierbij. Misschien dacht je altijd dat dit 'gewoon je karakter' was. Het kan dan opluchten om te ontdekken dat er een verklaring is en dat er ook op latere leeftijd iets aan te doen valt.

Die cirkel doorbreken klinkt misschien simpel: gewoon stoppen met het gebruik van verslavende middelen. Maar als de verdoving wegvalt, voel je de pijn van het trauma weer volop. De kans op terugval is dan groot: niet omdat je te zwak bent, maar omdat de oorzaak er nog steeds zit. Daarom is het belangrijk dat een behandeling verder kijkt dan het gebruik alleen. Bij CACN Verslavingszorg behandelen we de verslaving en besteden we aandacht aan het trauma dat eronder ligt. Het traject bestaat uit zes stappen, van het eerste contact tot en met de nazorg:

Herken je jezelf hierin, in de combinatie van nare ervaringen en middelengebruik? Blijf er dan niet alleen mee rondlopen. Bel ons op 040-303 2626 of stuur een bericht via het contactformulier en we kijken wat er speelt en welke behandeling bij je past. Maak je je vooral zorgen om iemand anders? Ook dan denken we graag met je mee. Eén telefoontje is vandaag de eerste stap naar een leven waarin trauma en verslaving niet langer de regie hebben.