Eenzaamheid en verslaving

Een avond alleen op de bank met een fles wijn of een verjaardag vol bekenden waar je eerst een lijntje coke neemt om mee te kunnen doen. Eenzaamheid en verslaving versterken elkaar: je voelt je verdrietig en alleen en het middel lijkt dat gevoel even weg te nemen. Maar het gemis blijft, terwijl het gebruik groeit. Wil je de een doorbreken, dan kun je niet om de ander heen.

Eenzaamheid is het gevoel dat je verbinding met anderen mist: contact waarin je je gezien en begrepen voelt. Het draait niet om het aantal mensen om je heen, maar om hoe jij de band met hen ervaart. Daarom kun je je op die verjaardag toch eenzaam voelen: je praat met iedereen, maar niemand weet echt hoe het met je gaat, laat staan hoeveel je gebruikt.

Het verschil tussen alleen zijn en je eenzaam voelen

Alleen zijn en eenzaam zijn is niet hetzelfde. Alleen zijn is een feit: er is op dat moment niemand bij je en soms is dat juist prima. Eenzaam zijn is een gevoel en dat gevoel kan er ook zijn in een druk gezin of op het werk: van buiten lijkt alles in orde, terwijl jij je van binnen leeg en alleen voelt. Juist dat verborgen gevoel geeft gebruik de ruimte: niemand ziet het, dus niemand vraagt ernaar.

Eenzaamheid kent verschillende vormen. Het helpt om te weten welke vorm het meest op jouw situatie lijkt, want dat zegt ook iets over waarom een middel zo goed lijkt te passen. Zo begrijp je beter wat je mist en waar het gebruik voor in de plaats is gekomen.

Emotionele eenzaamheid: een hechte band missen

Bij emotionele eenzaamheid mis je een hechte band met iemand die dicht bij je staat. Denk aan een partner, goede vriend of vriendin of familielid bij wie je helemaal jezelf kunt zijn. Je kunt volop mensen om je heen hebben en toch niemand met wie je écht kunt praten. Emotionele eenzaamheid kan ontstaan na een scheiding, het verlies van een dierbare of wanneer een vriendschap langzaam verwatert. Bij deze vorm kan het gebruik zich vooral thuis afspelen: alleen, na een dag waarop je met iedereen hebt gepraat behalve over jezelf.

Sociale eenzaamheid: een kring om je heen missen

Bij sociale eenzaamheid mis je geen hechte band met één persoon, maar een groep waar je bij hoort. Denk aan collega's, buren, een vereniging of groep om iets mee te ondernemen. Deze vorm kan ontstaan na een verhuizing, bij verlies van werk of wanneer leeftijdsgenoten een andere kant op gaan in het leven. In de kroeg, bij het gokken of in een online game vind je dan soms wel een groep en juist dat maakt het middel later zo moeilijk los te laten.

Existentiële eenzaamheid: betekenis missen

Existentiële eenzaamheid is een moeilijk woord voor het gevoel dat je leven betekenis mist. Je vraagt je af waar je het allemaal voor doet en je hebt het idee dat niemand je echt begrijpt. Deze vorm gaat minder over het aantal contacten en meer over zingeving: het gevoel dat jouw leven ertoe doet. Ook met een volle agenda en een gezin om je heen kan dit gevoel aanhouden. Een middel dempt het wel, maar vult het niet.

Het verband tussen eenzaamheid en verslaving werkt in twee richtingen en juist daarom zie je het van binnenuit zo slecht. Het middel voelt als de oplossing voor het alleen zijn en het alleen zijn als reden om te gebruiken. Het resultaat: je blijft eenzaam en je blijft gebruiken.

Middelen als vlucht voor een eenzaam gevoel

Als je je eenzaam voelt, kan een middel op korte termijn precies lijken te geven wat je mist. Alcohol verdooft de stilte van een avond alleen. Cocaïne geeft het zelfvertrouwen dat je in gezelschap mist. Slaap- en kalmeringsmiddelen leggen het gepieker stil. En gokken en gamen vullen lege uren met spanning. Je hersenen onthouden die verlichting en leggen een koppeling: voel ik me eenzaam, dan helpt het middel of het gedrag. Maar je raakt eraan gewend en hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect: een glas extra, een hogere inzet of nog een uur langer doorspelen. Zo wordt de vlucht een gewoonte en de gewoonte een verslaving.

Hoe een verslaving de eenzaamheid vergroot

Een verslaving maakt eenzaam. Verslaving gaat samen met schaamte: je verbergt hoeveel je drinkt, gebruikt, gokt of gamet en je zegt afspraken af. Soms lieg je tegen de mensen om wie je het meest geeft en dat zet een relatie onder druk. Contacten die overblijven, draaien op den duur alleen nog om de verslaving. Zo raak je stap voor stap verder verwijderd van de mensen die er echt toe doen.

Eenzaamheid na het stoppen: het risico op terugval

Stop je, dan voel je pas echt wat er is weggevallen. De contacten die om de verslaving draaiden, verdwijnen namelijk mee: de kroeg, vrienden met wie je gebruikte of speelde of vaste gewoonten. Een nuchter leven kan daardoor eerst stil en leeg aanvoelen. Behandelaren zien dat juist die lege momenten het verlangen naar het middel aanwakkeren, met terugval als risico: je grijpt dan toch weer naar het middel. Daarom is werken aan nieuwe contacten en aan herstel van oude banden net zo belangrijk als het stoppen zelf.

Lichamelijk verslaafd? Stop dan niet in één keer

Bij lichamelijk verslavende middelen, zoals alcohol en slaap- en kalmeringsmiddelen, is in één keer stoppen gevaarlijk. Je lichaam kan heftig reageren, van trillen en zweten tot in ernstige gevallen epileptische aanvallen of een delier. Stop daarom niet op eigen houtje, maar bouw af met medische hulp.

Eenzaamheid bij jezelf herkennen is lastiger dan het klinkt. Schaamte speelt daarin een grote rol: over je eenzaam voelen praat je niet zomaar, over je gebruik al helemaal niet. Deze signalen wijzen erop dat de twee bij jou samenhangen:

• je voelt je verdrietig en alleen, ook als er mensen in de buurt zijn
• je hebt het gevoel dat niemand je echt kent of begrijpt
• je ziet op tegen avonden en weekenden zonder plannen en vult ze met drank, drugs, gokken of gamen
• je zegt afspraken af, omdat contact je veel energie kost
• je gebruikt vooral als je alleen bent of juist om je in gezelschap staande te houden
• je doet je naar de buitenwereld vrolijker voor dan je je voelt

Je verdrietig en alleen voelen zonder duidelijke reden

Voel je je verdrietig en alleen zonder duidelijke reden, dan betekent dat niet dat er geen reden is. Soms bestaat die reden niet uit één grote gebeurtenis, maar uit een reeks kleine verliezen: een vriendschap die verwatert, een collega die vertrekt, een groepsapp die stilvalt. Elk verlies stelt op zichzelf weinig voor, waardoor je geen duidelijk moment kunt aanwijzen waarop het begon. Maar samen maken ze je kring ongemerkt kleiner en omdat je geen reden ziet voor je gevoel, zie je ook niet waarom je steeds vaker naar een middel grijpt.

Gezondheid en hoe je naar jezelf kijkt

Behalve zulke verliezen spelen ook je gezondheid en je zelfbeeld een rol. Met lichamelijke klachten kom je minder makkelijk de deur uit. En staat je mentale gezondheid onder druk, bijvoorbeeld door somberheid of angst, dan kost contact met anderen veel energie en zeg je afspraken eerder af. Denk je daarnaast negatief over jezelf, dan ga je contact uit de weg, uit angst dat anderen je niet leuk vinden. Je trekt je terug, je wereld krimpt en je voelt je nog eenzamer. Een middel maakt terugtrekken alleen maar makkelijker.

Je af en toe eenzaam voelen hoort bij het leven, maar als het gevoel lang aanhoudt, gaat het meespelen in je mentale en lichamelijke gezondheid. Langdurige eenzaamheid leidt onder andere tot een hogere kans op depressie, slaapproblemen en hart- en vaatziekten. Ook gaat je brein malen over wat er mist en dat piekeren kost energie. Je lijf reageert daarop met vermoeidheid en spanning en je bent sneller geïrriteerd. Komt daar dagelijks alcohol, cocaïne of een slaapmiddel bij, dan versterken die klachten elkaar: alcohol en slaapmiddelen verstoren je slaap, cocaïne je stemming.

Eenzaamheid doorbreken begint met kleine, haalbare stappen, ook als je nog gebruikt. Een groot netwerk hoeft er niet morgen te staan. Elke stap die je zet, maakt de volgende iets lichter en het middel een beetje minder nodig. Deze vijf kun je vandaag al proberen:

• Praat erover. Vertel iemand die je vertrouwt hoe je je voelt en durf ook je gebruik te noemen. Dat voelt spannend, maar het lucht op en het maakt het gevoel kleiner.
• Zoek klein contact. Een praatje bij de bakker of een berichtje aan een oude bekende telt ook. Verbinding begint klein.
• Doe iets samen met anderen, zonder middel erbij. Sluit je aan bij een sportclub, doe vrijwilligerswerk of volg een cursus. Een gedeelde bezigheid maakt contact makkelijker dan een gesprek uit het niets en je merkt dat het ook nuchter lukt.
• Wees mild voor jezelf. Eenzaamheid is geen falen en gebruik is geen zwakte. Streng zijn voor jezelf maakt de drempel naar anderen alleen maar hoger.
• Houd een week bij wanneer je gebruikt. Schrijf op wanneer je drinkt, gebruikt, gokt of gamet en hoe je je op dat moment voelt. Gebeurt het steeds op eenzame momenten? Dan weet je waar het probleem zit.

Blijkt het patroon van eenzaamheid en gebruik sterker dan jij alleen? Dan is hulp zoeken de logische volgende stap. Hoe eerder je die zet, hoe kleiner de kans dat het gebruik en de eenzaamheid allebei verder toenemen. En je hoeft geen dieptepunt af te wachten: ook als je twijfelt, ben je welkom.

Bij CACN Verslavingszorg behandelen we de verslaving en besteden we daarbij aandacht aan het onderliggende probleem. Eenzaamheid, verdriet of gemis komen in de gesprekken aan bod, omdat juist die gevoelens het gebruik in stand kunnen houden. Je werkt samen met zorgprofessionals, onder wie ervaringsdeskundigen die de weg uit een verslaving zelf hebben afgelegd.

Ook hulp bij een dubbeldiagnose

Soms speelt er naast de verslaving nog een andere klacht, zoals angst, trauma, depressie, stress, ADHD, autisme of een persoonlijkheidsstoornis. Dat heet een dubbeldiagnose: een verslaving en een psychische klacht tegelijk. Die twee kunnen elkaar versterken en de eenzaamheid groeit daarin mee: de klachten maken contact met anderen zwaarder, waardoor het middel al snel de enige uitweg lijkt. Het kan goed zijn dat je dit nog niet van jezelf weet: zo'n klacht blijft soms lang verborgen onder het gebruik. Daarom kijken we er tijdens het intakegesprek samen naar.

Herken je jezelf in dit verhaal of maak je je als partner, ouder of kind zorgen om iemand anders? Zet dan vandaag de eerste stap en bel 040-303 2626. In dat eerste gesprek kijken we samen wat er speelt en welke stap bij jou past. Zo pak je eenzaamheid en verslaving vanaf nu niet meer alleen aan.