GHB-gebruik herkennen: dit zijn de signalen

Twijfel je of iemand in je omgeving GHB gebruikt? GHB-gebruik herkennen is lastiger dan bij bijvoorbeeld alcohol. GHB is een kleurloze, geurloze vloeistof die gebruikers in heel kleine hoeveelheden drinken. De roes duurt maar een paar uur. Daardoor blijft GHB-gebruik lang verborgen voor de omgeving. Toch laat het  middel drie sporen na: aan het lichaam, in het gedrag en in de spullen die je vindt.

GHB verdooft het zenuwstelsel en dat zie je terug in het lichaam. GHB laat twee soorten signalen na: tijdens de roes zie je de verdoving zelf, in de uren daarna zie je hoe het lichaam op het uitblijven reageert.

Signalen tijdens de roes

Tijdens de roes valt vooral de verdoving op. Iemand wordt plotseling suf of slaperig en kan midden in een gesprek wegzakken of op een vreemd moment in slaap vallen. De spraak wordt traag of onduidelijk, alsof iemand met een dubbele tong praat, zonder dat je alcohol ruikt. Ook de coördinatie gaat achteruit: struikelen, dingen laten vallen, moeite met fietsen of autorijden. Het hoofd zakt steeds even weg, wat op knikkebollen lijkt. 

Bij een te hoge dosis of in combinatie met alcohol komen daar misselijkheid en overgeven bij en zakt de ademhaling: iemand gaat langzamer of onregelmatiger ademen. Gaat iemand helemaal out? Diegene is dan opeens niet meer aanspreekbaar en lijkt diep te slapen. Krijg je de persoon niet wakker of ademt diegene vreemd? Bel dan direct 112.

Het verschil met dronken zijn

Deze signalen lijken sterk op dronken zijn en juist dat zet naasten op het verkeerde been. Het verschil zit in de geur: oogt iemand dronken zonder dat je alcohol ruikt, dan kan er GHB in het spel zijn. Let ook op het herstel. Een GHB-roes is na een paar uur grotendeels voorbij, terwijl iemand die dronken is, langzaam nuchter wordt. Een ander verschil is het ontwaken: na out gaan is iemand soms binnen een halfuur weer helder en alert, met hooguit wat hoofdpijn.

Signalen tussen de doses in

Ook tussen de doses in laat frequent GHB-gebruik sporen na. Denk aan trillen, zweten, een gejaagde of onrustige indruk en slecht slapen. Dit zijn de eerste afkickverschijnselen: klachten die ontstaan zodra het lichaam aan GHB gewend is en de volgende dosis uitblijft. Bij GHB kunnen deze klachten al één tot acht uur na de laatste inname beginnen. Zie je iemand steeds onrustiger worden en na een dosis opeens weer ontspannen? Dan is het lichaam waarschijnlijk al aan GHB gewend geraakt.

Naast het lichaam verandert bij regelmatig GHB-gebruik ook het gedrag en dat valt in het dagelijkse leven vaak eerder op dan het gebruik zelf. Eén verandering is zo kenmerkend voor GHB dat je er bijna niet omheen kunt: het ritme waarin iemand verdwijnt.

Hoe snel werkt GHB en waarom zie je een vast ritme?

GHB werkt snel. Het effect is vaak binnen een kwartier tot een halfuur voelbaar en piekt na ongeveer een halfuur tot ruim een uur. Daarna houdt de roes in totaal nog zo'n anderhalf tot drie uur aan, afhankelijk van de dosis en de persoon. Omdat het effect zo snel weer weg is, neemt een regelmatige gebruiker steeds opnieuw een dosis.

Vaste momenten van afwezigheid

Zo ontstaat een ritme dat je kunt zien. Elke paar uur verdwijnt iemand even: naar de wc, auto of slaapkamer. Als iemand terugkomt, is diegene even anders: rustiger, slomer of juist opgewekter. Na een paar uur zakt het weer weg. Die momenten vallen niet willekeurig, maar keren steeds na ongeveer dezelfde tijd terug. Bij dagelijks gebruik stopt het gebruik niet bij het slapengaan. Sommige gebruikers zetten een wekker om 's nachts te doseren, omdat de afkickverschijnselen anders midden in de nacht beginnen.

Stemming, contact en geheugen

Naast het ritme kun je ook andere veranderingen zien. Iemand is ontspannen tijdens de roes, maar prikkelbaar of angstig als de volgende dosis uitblijft. Sociale contacten verwateren: afspraken sneuvelen en de interesse in werk, studie of hobby's neemt af. Ook geheugen en concentratie kunnen achteruitgaan, waardoor iemand gesprekken vergeet of wazig overkomt. Let ook op taalgebruik in gesprekken of appjes: GHB wordt vaak niet bij naam genoemd, maar als 'een gtje', 'een buisje' of 'een dopje'. Reageert iemand fel of geheimzinnig zodra je naar flesjes of tasjes vraagt? Ook dat is een signaal om serieus te nemen.

GHB-gebruik laat tastbare sporen na en die maken een vermoeden concreter. Vind je onderstaande spullen zonder een logische verklaring, dan is dat een aanwijzing die je serieus mag nemen.

Het flesje: kleurloos, geurloos en licht zout

Aan de kleur of geur herken je GHB niet, want het middel is kleurloos en geurloos en smaakt alleen licht zout. Gebruikers bewaren het in kleine plastic buisjes of flesjes zonder etiket. Een dosis is vaak maar zo'n vijf milliliter, soms gemengd met frisdrank of sap om de zoute smaak weg te nemen. Zo'n onopvallend flesje in een tas, koelkast of nachtkastje is makkelijk over het hoofd te zien. Ruik je juist wél een sterke chemische lucht, dan gaat het mogelijk om GBL, een industrieel oplosmiddel dat het lichaam omzet in GHB en dat nog sneller en sterker werkt.

Doseerspuitjes en dopjes

Een tweede aanwijzing zijn de hulpmiddelen om af te meten: een doseerspuitje zonder naald, een pipet of een maatdopje. Bij GHB is precies afmeten belangrijk, want het verschil tussen een roes en bewusteloosheid is klein. Daarom gebruikt iemand elke keer een spuitje of dopje. Vind je zulke spullen zonder medische reden, dan is dat een concreet signaal.

Twijfel je of een gevonden vloeistof GHB is? Proef er nooit van. Zelfs een kleine hoeveelheid kan bij iemand zonder gewenning al tot bewusteloosheid leiden.

Niet iedereen die GHB gebruikt, is er verslaafd aan. Het verschil zit in de frequentie van het gebruik en in wat er gebeurt zodra het stopt.

Van roes naar noodzaak

Bij incidenteel gebruik, bijvoorbeeld een enkele keer op een feest, went het lichaam niet aan GHB. Dat verandert zodra iemand dagelijks gebruikt: dan kan al na enkele weken lichamelijke gewenning ontstaan. Het gebruik draait vanaf dat moment niet meer om de roes, maar om het voorkomen van afkickverschijnselen. Een GHB-verslaving herken je aan deze kenmerken:

• Doseren om de twee tot drie uur, ook 's nachts.
• Afkickverschijnselen binnen enkele uren na de laatste dosis.
• Mislukte stoppogingen: iemand wil minderen, maar de onrust, angst en het trillen worden zo heftig dat het niet lukt.
• Het leven draait om GHB, van voorraad regelen tot doseermomenten plannen en situaties vermijden waar gebruik niet kan.

Zelf stoppen is bij GHB gevaarlijk

Plotseling stoppen is bij dagelijks GHB-gebruik geen veilige optie. De afkickverschijnselen kunnen binnen enkele uren beginnen en binnen een dag uitgroeien tot ernstige verwardheid, een delier en epileptische aanvallen. Deze klachten kunnen weken aanhouden. Daarom is het bij GHB veiliger om af te bouwen onder medisch toezicht.

Bij GHB weegt tijd zwaarder dan bij de meeste andere middelen. Daar zijn drie redenen voor.

Afhankelijkheid ontwikkelt zich snel

De eerste reden is het tempo. Bij regelmatig gebruik kan het lichaam al binnen enkele weken aan GHB gewend raken. Wat begint als af en toe op een feest, kan in korte tijd veranderen in dagelijks gebruik. Het lichaam heeft de GHB dan nodig om normaal te functioneren.

Elke dosis kan te veel zijn

De tweede reden is het risico per gebruiksmoment. Omdat de veilige marge zo klein is, kan iemand bij elke dosis out gaan, ook na jaren ervaring. Out gaan kan leiden tot ademhalingsproblemen en stikken in het eigen braaksel. Loopt het dodelijk af, dan is dat meestal doordat de ademhaling stopt. 

Daar komt bij dat out gaan ook op langere termijn schade aanricht. Veel gebruikers zien het als een normaal onderdeel van GHB, soms zelfs als iets prettigs, maar dat beeld klopt niet. Tijdens zo'n bewusteloosheid krijgen de hersenen te weinig zuurstof. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat herhaald out gaan de hersenen beschadigt, met blijvende gevolgen voor het geheugen en de concentratie. Zie je iemand regelmatig wegzakken en dat afdoen als even slapen? Neem dat serieus.

Schade stapelt zich op

De derde reden is dat er meer kapotgaat naarmate het langer duurt. Elke maand gebruik betekent meer risico op blijvende schade, meer momenten waarop het mis kan gaan en een lichaam dat dieper aan GHB gewend is geraakt. Herken je meerdere signalen op deze pagina? Wacht dan niet tot het vanzelf beter gaat en neem contact met ons op.

Een vermoeden uitspreken is spannend, zeker als je bang bent voor de reactie. Een goede voorbereiding vergroot de kans dat het gesprek iets oplevert.

Zo begin je het gesprek

Kies een rustig moment, niet tijdens of vlak na een roes. Benoem wat je ziet, zonder oordeel. Verwacht ontkenning. Die komt niet alleen uit schaamte, want veel mensen met een GHB-probleem ervaren vooral de prettige kanten en zien zichzelf lang niet als verslaafd. Reageer niet ontmoedigd als je vermoeden in eerste instantie wordt weggewuifd. Dat hoort erbij. Laat merken dat je zorg blijft staan en dat iemand bij je terechtkan zodra hij of zij er wél over wil praten.

Zorg ook voor jezelf

Leven naast iemand met een GHB-probleem vraagt veel van je. Je let voortdurend op signalen, wordt 's nachts wakker als de ander opstaat om te doseren en draagt zorgen die je met weinig mensen deelt. Ook jij mag daarover praten en advies vragen, ook als de gebruiker zelf nog geen hulp wil. Je kunt ons bereiken op het nummer 040-303 2626.

Stoppen met GHB kan, maar niet alleen en niet van de ene op de andere dag. Bij CACN Verslavingszorg start de behandeling met een medische detox. Daarna richt de behandeling zich op de oorzaken van het gebruik en op het voorkomen van terugval, want juist bij GHB is de kans op terugval groot.

Wil je weten wat er mogelijk is, voor jezelf of voor iemand om wie je je zorgen maakt? Bel ons team via 040-303 2626 en leg je situatie vrijblijvend voor. Ook met alleen een vermoeden ben je welkom, want GHB-gebruik herkennen is de eerste stap naar verandering.