Nitazenen

Nitazenen zijn synthetische opioïden: stoffen uit een laboratorium die in je hersenen hetzelfde doen als morfine en heroïne. Onderzoekers ontwikkelden ze in de jaren vijftig als mogelijke pijnstillers, maar door de bijwerkingen en de giftigheid kwamen ze nooit als medicijn op de markt. Sinds ongeveer 2019 duiken ze op de illegale drugsmarkt op, in het Engels onder de naam nitazenes. Inmiddels gaat het om ruim twintig varianten, waaronder isotonitazepyne, metonitazeen en protonitazeen.

Die varianten verschillen vooral in hoe sterk ze zijn. Sommige werken ongeveer even sterk als morfine, terwijl andere 50 tot 500 keer sterker zijn dan heroïne en zelfs fentanyl overtreffen. Hoeveel je van een nitazeen veilig kunt nemen, heeft niemand ooit vastgesteld, dus een veilige dosis bestaat niet. De sterkste varianten werken vermoedelijk al bij een paar microgram. Dat is een duizendste milligram, zo weinig dat je het met het blote oog niet ziet.

Waarom een overdosis zo snel ontstaat

Juist omdat zo’n kleine hoeveelheid al werkt, ligt de dosis die je verdooft dicht bij de dosis die je ademhaling stillegt. Een verschil dat je niet kunt zien of afwegen, bepaalt dan of je alleen suf wordt of buiten bewustzijn raakt. Slik je een pil in de veronderstelling dat er oxycodon in zit, dan reken je bovendien op een middel dat vele malen zwakker is dan wat je werkelijk binnenkrijgt.

Dat je ademhaling zo snel in gevaar komt, heeft te maken met de plek waar nitazenen in je hersenen aangrijpen. Ze hechten zich aan dezelfde plekken als morfine en heroïne: de opioïdreceptoren. Daar remmen ze pijnsignalen, waardoor je weinig of geen pijn meer voelt en je angst afneemt. Je kunt je er euforisch door voelen, terwijl je tegelijk suf en slaperig wordt. Hetzelfde remmende effect raakt ook het deel van je hersenen dat je ademhaling regelt, zonder dat je daar zelf iets van merkt. Hoe lang dat allemaal aanhoudt, verschilt per variant, al werken nitazenen langer dan de meeste andere opioïden.

Bijwerkingen van nitazenen

Naast die verdoving kun je last krijgen van bijwerkingen die bij opioïden horen:

• slaperigheid en vermoeidheid
• misselijkheid en braken
• duizeligheid
• hoofdpijn
• obstipatie (verstopping)
• jeuk
• een droge mond

Over de meeste varianten is nog weinig bekend, bijvoorbeeld hoe ze op langere termijn uitwerken en hoe ze samengaan met andere middelen. Wel staat vast dat je ademhaling nog verder vertraagt als je nitazenen combineert met alcohol, GHB of slaap- en kalmeringsmiddelen.

Die risico’s worden groter doordat je meestal niet weet dat je een nitazeen binnenkrijgt. In Nederland zitten nitazenen vooral in nagemaakte pijnstillers: pillen die eruitzien als oxycodon, soms groen of blauw en met een logo als ‘80 OP’ of ‘40 OC’. Ook de verpakking kan nagemaakt zijn, bijvoorbeeld als doosje OxyContin. Toen zulke pillen in een laboratorium onder de loep gingen, bleek er geen oxycodon in te zitten, maar een nitazeen. Koop je oxycodon of een andere sterke pijnstiller zonder recept via internet of bij een dealer, dan loop je dus het risico dat je juist zo’n pil krijgt.

Nitazenen in heroïne, poeder en vloeistof

Buiten Nederland zitten nitazenen ook in heroïne of verkopen dealers ze als heroïne. Daarnaast kun je ze tegenkomen als los poeder of vloeistof. Ben je afhankelijk van heroïne of oxycodon en valt je vaste aanbod weg, dan is de kans groter dat je bij een vervanger uitkomt waar een nitazeen in zit. Ook als je bewust voor nitazenen kiest, bijvoorbeeld tegen pijn of om de verdovende werking, weet je niet hoe sterk de variant is die je krijgt.

In Nederland komen nitazenen sinds 2024 duidelijk vaker voor in forensisch onderzoek naar drugs en vergiftigingen. In maart 2025 volgde het eerste bekende sterfgeval: in pillen die als pijnstiller zonder recept van internet kwamen, zat isotonitazepyne in plaats van oxycodon. Hoe het kan aflopen als nitazenen eenmaal op de markt zijn, laat het Verenigd Koninkrijk zien, waar de afgelopen jaren 179 mensen overleden zijn.

Nitazenen en de Opiumwet

Nitazenen zijn in Nederland verboden onder de Opiumwet. Op lijst I, de lijst met harddrugs, staan etodesnitazeen, etonitazeen, etonitazepipne, etonitazepyne, isotonitazeen, isotonitazepyne, metonitazeen, norisotonitazeen en protonitazeen bij naam. Isotonitazepyne kwam daar in 2026 bij, na het sterfgeval met de nep-oxycodonpillen. Omdat producenten een verboden variant makkelijk een beetje kunnen aanpassen, staat sindsdien ook de hele stofgroep nitazenen op lijst IA. Op die lijst staan groepen designerdrugs, zodat elke nieuwe variant meteen onder de wet valt. Voor beide lijsten geldt dat je nitazenen niet mag maken, verkopen, invoeren of bij je mag hebben.

Een verbod betekent niet dat alle pillen met nitazenen uit de handel zijn. Krijg je er te veel van binnen, dan verloopt een overdosis ernstiger dan bij andere opioïden. Je bewustzijn zakt weg, soms tot in een coma. Je ademhaling wordt traag en oppervlakkig of stopt helemaal, terwijl ook je hartslag en bloeddruk dalen. Bij deze signalen is het belangrijk direct 112 te bellen en te melden dat het om een opioïde gaat die mogelijk nitazenen bevat.

Naloxon bij een overdosis nitazenen

Om je ademhaling weer op gang te krijgen, geven hulpverleners naloxon: een tegengif dat het opioïde in je hersenen van de receptoren verdringt. Bij nitazenen lukt dat minder makkelijk, omdat ze zich sterker aan die receptoren hechten en minder snel loslaten. Je hebt daardoor een hogere dosis naloxon nodig, soms meerdere keren achter elkaar. Kom je weer bij, dan blijft medische controle nodig, omdat nitazenen lang blijven werken.

Ook zonder overdosis zijn nitazenen riskant, want net als andere opioïden zijn ze sterk verslavend. Gebruik je ze regelmatig, dan went je lichaam eraan en heb je steeds meer nodig voor hetzelfde effect. Die gewenning heet tolerantie. Ga je daardoor steeds meer nemen, dan schuif je bij nitazenen steeds dichter naar een overdosis. Daarnaast kan er een sterke drang naar het middel ontstaan, ook wel craving genoemd.

Afkickverschijnselen van nitazenen

Hoe sterk je lichaam aan nitazenen gewend is, merk je zodra je stopt. Na een periode van regelmatig gebruik krijg je dan afkickverschijnselen die bij opioïden horen: je voelt je grieperig, trilt, zweet hevig en hebt pijn in je hele lichaam. Ook buikpijn, diarree, misselijkheid, braken of angst kunnen erbij horen. Zeker als je gezondheid al minder goed is, kan afkicken van nitazenen gevaarlijk zijn. Stoppen doe je daarom beter niet op eigen houtje.

Detox onder medisch toezicht

In plaats daarvan kun je kiezen voor een detox, waarbij je onder medisch toezicht van het middel afkomt. Waar nodig krijg je medicijnen die de ontwenning verlichten, terwijl er direct een arts ingrijpt als het misgaat. Of een detox voor jou nodig is, hangt af van wat en hoeveel je gebruikt. Dat bespreken we met je tijdens de intake. Een detox is wel pas het begin, omdat de reden waarom je naar opioïden greep daarmee nog niet weg is.

Aan die reden werk je tijdens een behandeling bij CACN Verslavingszorg. Omdat je niet altijd weet dat je een nitazeen binnenkrijgt, gaat die behandeling meestal over je gebruik van opioïden in bredere zin: pijnstillers zonder recept, oxycodon of heroïne. Begon dat gebruik met pijnstillers van de dokter, dan kan het zijn uitgegroeid tot een medicijnverslaving. Tijdens het intakegesprek kijken onze zorgprofessionals met je naar wat je gebruikt, hoe vaak en waar je het vandaan haalt. Daarbij komt ook aan bod of langdurige pijn, angst of trauma achter je gebruik zit. Speelt er naast je gebruik een psychische aandoening, dan heet die combinatie een dubbele diagnose. Ook daar besteden we tijdens de behandeling aandacht aan.

Zo verloopt de behandeling bij CACN Verslavingszorg

Na de intake en een eventuele detox volgt de ambulante behandeling. Je blijft thuis wonen en komt twee of drie dagen per week naar onze afkickkliniek in Eindhoven of Utrecht. Daar wissel je groepsbehandeling af met individuele gesprekken, zodat je wat je leert meteen thuis kunt toepassen. De behandeling valt onder de vergoeding van de basisverzekering, al kan je eigen risico wel in rekening worden gebracht. Twijfel je of je pillen nitazenen bevatten of merk je dat je niet meer zonder opioïden kunt, bel dan 040-303 2626.