Narcan (naloxon)

Narcan is de merknaam van een neusspray met naloxon, een noodmedicijn voor als je een overdosis hebt genomen van opioïden zoals heroïne, oxycodon of fentanyl. Naloxon is geen pijnstiller en roesmiddel, maar een tegengif dat de werking van die middelen tijdelijk stopt. Artsen gebruiken Narcan ook als injectie, bijvoorbeeld om na een operatie de werking van morfineachtige pijnstillers op te heffen. In het Engels heet de stof naloxone.

Dat tegengif werkt op dezelfde plek in je hersenen als de opioïden zelf. Opioïden hechten zich daar aan speciale ontvangers: de opioïdreceptoren. Bij een hoge dosis remmen ze ook het deel van je hersenen dat je ademhaling regelt, waardoor je steeds trager en onregelmatiger gaat ademen. In het ergste geval stopt je ademhaling helemaal. Naloxon hecht zich sterker aan dezelfde receptoren en duwt de opioïden eraf, zonder die receptoren zelf te prikkelen. Daardoor verdwijnt niet alleen de remming van je ademhaling, maar ook de pijnstilling en de roes van het middel.

Hoe lang werkt naloxon?

Naloxon duwt de opioïden snel van hun plek: krijg je het middel via een ader, dan werkt het binnen twee minuten. Bij de neusspray begint de werking van Narcan iets later. Afhankelijk van de dosis houdt het effect drie kwartier tot vier uur aan, terwijl de meeste opioïden langer actief blijven in je lichaam. Bij langwerkende middelen, zoals methadon of oxycodon, met vertraagde afgifte is dat verschil het grootst. Raakt de naloxon uitgewerkt terwijl die middelen nog werken, dan kan je ademhaling opnieuw stilvallen. Daarom moet er na de spray iemand bij je blijven tot er medische hulp is.

Omdat naloxon alleen op de opioïdreceptoren werkt, helpt Narcan alleen bij een overdosis met opioïden. Denk aan heroïne, morfine, methadon, fentanyl, oxycodon, tramadol of codeïne. Ook bij nitazenen werkt naloxon: sterke synthetische opioïden die soms ongemerkt in andere drugs zitten. Bij nitazenen en fentanyl is één spray niet altijd genoeg, omdat ze zo krachtig zijn. Gebruik je buprenorfine, dan heft naloxon de remming van je ademhaling maar gedeeltelijk op.

Middelen waar Narcan niet op werkt

Op alcohol, GHB, benzodiazepinen (slaap- en kalmeringsmiddelen) en cocaïne heeft naloxon daardoor geen effect. Alcohol en benzodiazepinen remmen je ademhaling ook, net als GHB, waardoor je in combinatie met opioïden sneller een overdosis krijgt. Krijg je dan Narcan, dan haalt de spray alleen de werking van de opioïde weg, terwijl de andere middelen je ademhaling blijven remmen. Gebruik je naast opioïden ook cocaïne of crystal meth, dan geeft naloxon bovendien kans op hartritmestoornissen.

Oxycodon met naloxon

Naloxon kom je niet alleen tegen in een neusspray, maar ook in sommige tabletten met opioïden. Oxycodon met naloxon is een sterke pijnstiller op recept, onder andere bekend als Targinact. Slik je die tablet door, dan breekt je lever de naloxon grotendeels af voordat die je hersenen bereikt. De naloxon werkt daardoor vooral in je darmen, waar die de verstopping tegengaat die oxycodon geeft. 

Buprenorfine met naloxon

Buprenorfine met naloxon schrijven artsen voor bij een verslaving aan opiaten zoals heroïne. De buprenorfine is zelf een opioïde, maar geeft je meestal geen roes en vermindert wel je afkickverschijnselen. Door de dosis daarna in weken tot maanden te verlagen, kun je uiteindelijk helemaal van de opiaten af. De naloxon zit erin om te voorkomen dat je de tablet oplost en inspuit om alsnog een roes te krijgen.

Bij een overdosis buiten het ziekenhuis is de neusspray de makkelijkste vorm. Een naloxonneusspray is kant-en-klaar: in één flaconnetje zit één dosis en er komt geen naald aan te pas. Daardoor kan een vriend, huisgenoot of iemand anders bij je in de buurt de spray geven, ook zonder medische kennis. De Narcan-neusspray en de Nederlandse Nyxoid werken op dezelfde manier; in een spray van Nyxoid zit 1,8 milligram naloxon. Een injectie werkt iets sneller, maar daarvoor is ervaring met prikken in een spier of ader nodig.

Zo krijg je de neusspray toegediend

Of die spray nodig is, blijkt uit de signalen van een overdosis met opioïden. Je reageert dan niet meer op roepen of aanraken, ademt traag en onregelmatig en je pupillen zijn zo klein als een speldenknop. Meer signalen staan bij een overdosis herkennen. Iemand die bij je is, geeft de spray dan zo:

• De helper belt eerst 112.
• Je ligt op je rug, met je hoofd iets naar achteren.
• De helper steekt de spray zonder proefpuf in één neusgat.
• Eén keer stevig indrukken geeft de volledige dosis.
• Reageer je na twee tot drie minuten niet, dan krijg je een nieuwe spray in het andere neusgat.
• Adem je weer, dan legt de helper je in de stabiele zijligging.
• Gaat je ademhaling later opnieuw achteruit, dan krijg je direct een tweede spray.

Kom je na de spray weer bij, dan kun je ook last krijgen van de bijwerkingen van naloxon. Misselijkheid komt het meest voor, soms samen met braken, duizeligheid of hoofdpijn. Je hart kan sneller gaan kloppen en je bloeddruk kan stijgen of juist dalen. Gebruik je opioïden tegen pijn, dan voel je die pijn direct weer. In zeldzame gevallen leidt naloxon tot ernstige hartproblemen, zoals een hartstilstand of vocht in de longen, vooral als je lichamelijk afhankelijk bent van opioïden.

Plotselinge ontwenning na naloxon

Ben je lichamelijk afhankelijk van opioïden, dan haalt naloxon hun werking in één keer weg. Je krijgt dan meteen afkickverschijnselen, zoals onrust, zweten, trillen, geeuwen, braken en koorts. Ook kun je verward, angstig of boos bijkomen. Door die klachten kan de drang groot zijn om direct weer te gebruiken. Doe je dat, dan telt die nieuwe dosis op bij wat er nog in je lichaam zit. Zodra de naloxon uitgewerkt is, kan er zo een tweede overdosis volgen.

Wil je zelf een Narcan-spray kopen, dan lukt dat in Nederland niet, omdat het merk hier niet in de handel is. In de Verenigde Staten is Narcan zonder recept te koop, maar de Nederlandse variant Nyxoid krijg je alleen op recept van een arts. Je haalt de spray op bij de apotheek; bij de drogist of in een webshop zonder recept is naloxon niet te koop. Omdat de neusspray niet op de lijst staat met medicijnen die de basisverzekering vergoedt, betaal je hem in de regel zelf.

Kreeg je Narcan, dan stond je ademhaling stil of bijna stil. Ga je daarna toch door met gebruiken of lukt het niet om te minderen, dan kan er sprake zijn van een verslaving. Dat merk je ook als je dag steeds meer draait om het regelen van opioïden. Zo'n verslaving kan ontstaan bij heroïne, maar ook bij medicijnen zoals sterke pijnstillers die een arts voorschrijft.

Veilig stoppen met opioïden

Stop je na langdurig gebruik in één keer met opioïden, dan reageert je lichaam heftig op het wegvallen van het middel. Afbouwen gebeurt daarom onder medisch toezicht. Ook als je gestopt bent, blijft er een risico. Je lichaam was aan opioïden gewend geraakt, maar die gewenning zakt na een periode zonder gebruik al snel. Neem je daarna de hoeveelheid die je eerder gewend was, dan kan dat levensbedreigend zijn. Een terugval is daardoor gevaarlijker dan je gebruik daarvoor.

Bij CACN Verslavingszorg behandelen we de verslaving en besteden we aandacht aan de onderliggende problematiek. Opioïden verdoven namelijk niet alleen pijn, maar soms ook angst, somberheid of een trauma. Zolang die klachten blijven, blijft ook de reden om te gebruiken bestaan. Gaat het om een psychische aandoening, zoals depressie, angststoornis of ADHD, dan heet de combinatie met je verslaving een dubbele diagnose. Omdat de verslaving en de aandoening elkaar in stand kunnen houden, krijgen ze in de behandeling allebei aandacht. Die behandeling is ambulant: je blijft thuis wonen en komt twee of drie dagen per week naar de afkickkliniek.

Wil je na een overdosis praten over wat er gebeurde, dan kun je ons bellen op 040-303 2626. Met een van onze zorgprofessionals bespreek je hoe je gebruik eruitziet en wat er nodig is om te stoppen. Kies je daarna voor een behandeling, dan valt die onder de vergoeding van de basisverzekering, al kan je eigen risico wel in rekening worden gebracht. In die behandeling werk je eraan dat je Narcan niet nog een keer nodig hebt.