Kater

Een kater is het geheel aan klachten dat je voelt nadat je alcohol hebt gedronken, op het moment dat het alcoholgehalte in je bloed weer daalt. Je voelt de kater daarom het sterkst als er bijna geen alcohol meer in je bloed zit, meestal de ochtend erna. Alcohol is voor je lichaam namelijk een giftige stof. Zolang je lever die stof afbreekt en je lichaam herstelt van wat de alcohol heeft aangericht, houden de klachten aan.

Op het moment dat je je het beroerdst voelt, is de alcohol dus al bijna uit je bloed verdwenen. Een kater ontstaat door wat er in de uren daarvoor in je lichaam is gebeurd. Terwijl jij dronk en sliep, waren je nieren, lever en maag druk bezig om de alcohol te verwerken.

Vochtverlies en aceetaldehyde

Het uitdrogen begint al tijdens het drinken. Alcohol zorgt ervoor dat je nieren minder water vasthouden, waardoor je vaker plast en vocht en zouten kwijtraakt. De volgende ochtend merk je dat aan dorst, een droge mond, hoofdpijn en een slap gevoel. Ondertussen zet je lever de alcohol om in aceetaldehyde, een giftige stof. Drink je veel, dan hoopt die stof zich op. Je kunt daardoor misselijk worden, gaan zweten en trillen of hartkloppingen krijgen. Daarnaast bevat drank kleine hoeveelheden foezelalcoholen: andere soorten alcohol die je lichaam langzamer afbreekt. Hoe meer daarvan in een drank zit, hoe zwaarder de kater.

Maag en bloedsuiker

Ook je maag heeft het zwaar, omdat alcohol het slijmvlies irriteert. De volgende dag kun je daardoor misselijk zijn, last hebben van maagzuur of buikpijn, moeten overgeven of diarree krijgen. Tegelijk raakt je bloedsuiker uit balans. Je lever is zo druk met de afbraak van alcohol dat de aanmaak van suiker achterblijft. Bij zoete drankjes, zoals bier en mixdrankjes, stijgt je bloedsuiker bovendien eerst, om daarna weer te dalen. Door die daling voel je je slap en futloos, soms direct en soms pas de dag erna.

Slaap en hersenen

Ook de nacht na het drinken draagt bij aan je kater. Met alcohol op val je sneller in slaap, maar je slaapt minder diep en wordt vaker wakker. Door dat slecht slapen door alcohol sta je minder uitgerust op, waardoor de andere klachten zwaarder aanvoelen. Daarnaast verdooft alcohol je hersenen. Wat alcohol met je hersenen doet, merk je de dag erna nog aan concentratieproblemen en vergeetachtigheid. Ben je hele stukken van de avond kwijt, dan is er meer aan de hand. Bij een black-out door alcohol hebben je hersenen tijdens het drinken geen herinneringen opgeslagen.

Samen zorgen al die oorzaken voor klachten in je hele lijf en ook in je hoofd. Dit zijn de kenmerken van een kater, al heb je ze meestal niet allemaal tegelijk:

• hoofdpijn
• dorst en een droge mond
• vermoeidheid en een slap gevoel
• misselijkheid en overgeven
• maagzuur
• maag- en buikpijn
• diarree
• duizeligheid
• zweten en trillen
• concentratieproblemen
• vergeetachtigheid
• prikkelbaarheid
• angst, onrust of somberheid

Hoe lang die klachten aanhouden, hangt vooral af van hoeveel je hebt gedronken. Een kater duurt meestal een paar uur tot een hele dag, na veel drinken soms twee dagen. Je lever breekt alcohol in een vast tempo af en dat tempo kun je niet versnellen. Pas als de alcohol en de afbraakstoffen uit je lichaam zijn en je vochtbalans hersteld is, verdwijnen de klachten.

Omdat je dat tempo niet kunt versnellen, zit er weinig anders op dan een kater uit te zitten. Wel kun je het jezelf in de tussentijd makkelijker maken met deze tips tegen een kater:

• Drink de hele dag door water, in kleine slokken.
• Eet een stevig ontbijt, zoals volkorenbrood, yoghurt, fruit of een ei.
• Slaap uit of doe een dutje als dat lukt.
• Maak een rustige wandeling in de frisse lucht.
• Blijf uit de felle zon, want warmte maakt hoofdpijn erger.
• Neem bij veel hoofdpijn of maagpijn eventueel paracetamol, volgens de bijsluiter.
• Laat ibuprofen liggen, want samen met alcohol vergroot dat middel de kans op maagklachten.

Anti-katermiddelen

Bij de drogist en online liggen pillen, poeders en drankjes die beloven dat je na een avond drinken toch fris opstaat. Zo’n anti-katermiddel bevat meestal vitamines, mineralen of kruidenextracten. Dat die een kater verhelpen, is niet aangetoond. ORS, een poeder met zouten en suikers tegen uitdroging bij diarree, vult wel het vocht en de zouten aan die je bent kwijtgeraakt. De giftige afbraakstof en je geïrriteerde maag pakt dat poeder niet aan.

Wat niet helpt

Ook koffie, zweten en vet eten brengen je niet sneller op de been. Koffie maakt je wakkerder, maar je wordt er niet sneller nuchter van en cafeïne irriteert je maag extra. Zweten in de sportschool of de sauna droogt je verder uit, terwijl je via zweet maar een klein deel van de alcohol kwijtraakt. Vet eten voelt misschien als een oplossing, maar het versnelt je herstel niet.

Hoe zwaar je kater uitvalt, hangt niet alleen af van hoeveel je dronk. Soms heb je na een paar glazen al een flinke kater. Drink je op een lege maag, ben je moe of gestrest of heb je een tijd niet gedronken, dan komt de alcohol harder aan. Ook je lichaam speelt mee: vrouwen en ouderen hebben minder lichaamsvocht, waardoor de alcohol minder verdund raakt. Bij ouderen werken lever en nieren bovendien minder goed. Gebruik je medicijnen, dan kunnen die de werking van alcohol beïnvloeden.

Nauwelijks een kater door gewenning

Het omgekeerde kan ook: je drinkt veel en merkt er de volgende ochtend weinig van. Dat komt door gewenning, ook wel tolerantie genoemd. Je lichaam past zich aan alcohol aan, waardoor de kater minder heftig wordt. Dat je minder last hebt, betekent niet dat de alcohol minder schadelijk is. Gewenning kan bovendien een eerste teken zijn van alcoholverslaving.

Naast je lijf kan ook je hoofd last hebben van de avond ervoor. Bij een mentale kater na alcohol pieker je over wat je hebt gezegd of gedaan en voel je je schuldig, onrustig of angstig. Een andere naam daarvoor is hangxiety, een samentrekking van de Engelse woorden voor kater en angst. Die onrust ontstaat doordat alcohol in je hersenen het evenwicht verstoort tussen stoffen die remmen en stoffen die prikkelen. Is de alcohol uitgewerkt, dan slaat dat evenwicht door naar onrust. Houdt die onrust ook aan op dagen zonder alcohol, dan is het meer dan een kater: drinken en angst kunnen elkaar versterken.

Ook na drugsgebruik kan een kater volgen. Bij stimulerende middelen heet die meestal een dip of comedown. Tijdens het gebruik maakt het middel extra signaalstoffen vrij in de hersenen, zoals serotonine en dopamine. Met die stoffen sturen hersencellen elkaar berichten over stemming en energie. Na het gebruik is de voorraad tijdelijk op, waardoor stemming en energie onder het normale niveau zakken. Een stimulerend middel zonder dip bestaat daarom niet. Tegen een drugskater helpt hetzelfde als tegen een alcoholkater: rust, regelmatig eten en genoeg drinken, terwijl de hersenen de voorraad weer aanvullen.

XTC en de dinsdagdip

Bij XTC draait die dip om serotonine. XTC laat daar een grote hoeveelheid van vrijkomen en verhoogt tijdens het gebruik de lichaamstemperatuur. Na afloop volgt een serotoninetekort, dat twee tot vier dagen kan aanhouden. Na een weekend uitgaan valt die dip vaak op dinsdag, vandaar de naam dinsdagdip. Somberheid, een leeg gevoel en slecht slapen horen bij die dagen.

Cocaïne

Cocaïne werkt veel korter dan XTC. Tijdens het gebruik stijgen de hartslag en bloeddruk en na het uitwerken volgt een dip met uitputting en prikkelbaarheid, soms een paar dagen lang. Een nieuwe lijn om die dip op te vangen maakt de dip daarna zwaarder en langer. Bij cocaïne en alcohol samen kan de kater zwaarder zijn dan bij elk middel apart.

Speed

Speed lijkt in werking op cocaïne, maar houdt urenlang wakker. Ook bij speed stijgen de hartslag en de bloeddruk. De dagen erna volgt een dip met lusteloosheid en slecht slapen. Spier- en gewrichtspijn en een lagere weerstand kunnen daar nog bij komen.

Bij een alcoholkater lijkt een nieuw drankje soms de snelste oplossing. Een biertje of glas wijn de ochtend erna verlicht de klachten even, maar daarmee stel je de kater alleen uit. Zolang er weer alcohol in je bloed zit, merk je de klachten minder. Zodra die alcohol is uitgewerkt, komen ze terug en soms heftiger dan eerst. Ondertussen krijgt je lichaam ook nog een nieuwe portie alcohol te verwerken.

Grijp je ‘s ochtends naar een drankje om je beter te voelen, dan kan dat ook een signaal zijn van lichamelijke afhankelijkheid. Trillen, zweten en onrust die pas verdwijnen na een drankje zijn dan geen kater meer, maar afkickverschijnselen van alcohol. In één keer stoppen is in die situatie gevaarlijk. In het ergste geval krijg je een epileptische aanval of delier: een toestand van ernstige verwardheid die levensgevaarlijk is. Een alcoholdetox onder medisch toezicht vangt die ontwenning op met medicijnen.

Ook zonder ochtenddrankje kan een kater iets zeggen over hoe je drinkt. Eén kater zo nu en dan zegt weinig. Word je meerdere keren per week brak wakker of draait je weekend om bijkomen, dan heeft je drankgebruik invloed op de rest van je week. Dat geldt ook als het niet lukt om met alcohol te stoppen terwijl je dat wilt of als je na het uitgaan steeds een dip hebt door drugs. Met de zelftest hieronder zie je in tien vragen hoe je drinkpatroon ervoor staat.

Lukt het niet om zelf te stoppen, dan kun je bij CACN Verslavingszorg terecht. We behandelen de verslaving en besteden aandacht aan de onderliggende problematiek, want drinken of gebruiken gaat soms samen met stress, somberheid, angst, ADHD of autisme. Die combinatie heet een dubbele diagnose. Tijdens de ambulante behandeling blijf je thuis wonen en kom je twee of drie dagen per week naar onze locatie in Eindhoven of Utrecht. De behandeling valt onder de vergoeding van de basisverzekering, al kan wel je eigen risico in rekening worden gebracht. Bel 040-303 2626 als je wilt praten over wat er achter je kater zit.