Gevolgen van alcohol

De gevolgen van alcohol merk je deels meteen en deels pas na jaren. Al na een paar glazen reageer je trager en ga je je anders gedragen. Drink je jarenlang veel, dan loop je kans op een van de ongeveer zestig aandoeningen die met alcohol samenhangen, van een vervette lever en hoge bloeddruk tot kanker en dementie.

Die eerste gevolgen beginnen zodra de alcohol via je maag en dunne darm in je bloed komt. Je bloed voert de alcohol langs je lever en nieren en uiteindelijk naar je hersenen. Daar heeft alcohol een dempende werking op allerlei functies, zoals je ademhaling, motoriek en spraak.

Waarom alcohol eerst prettig voelt

Toch voelt dat dempen in het begin vooral prettig. Dat komt doordat je hersenen onder invloed van alcohol meer dopamine en serotonine afgeven. Dopamine geeft je een gevoel van beloning, serotonine een prettig gevoel en een gevoel van verbondenheid met anderen. Daardoor praat je na een paar glazen makkelijker en voel je je ontspannen.

Waarom je lichaam alcohol zo snel mogelijk kwijt wil

Achter dat prettige gevoel zit een stof die giftig is voor je lichaam. Ongeveer 90 procent van de alcohol breekt je lichaam zelf af, grotendeels in je lever. De rest verlaat je lichaam via je adem, zweet en urine, waardoor je adem na het drinken naar alcohol ruikt. Terwijl je lichaam de alcohol afbreekt, gaan je hartslag en ademhaling sneller. Doordat alcohol je bloedvaten verwijdt, voelt je huid warm aan. Via diezelfde wijde bloedvaten verlies je juist warmte, zodat je lichaamstemperatuur daalt en je sneller onderkoeld raakt. Ook moet je vaker plassen, omdat je nieren harder gaan werken. Daardoor droog je uit.

Hoe sterk je die effecten merkt, hangt af van hoeveel glazen je achter elkaar drinkt, bijvoorbeeld op één avond. Drink je snel of drink je zelden, dan komen ze eerder en heftiger. Als richtlijn geldt:

• 1 tot 3 glazen: je voelt minder pijn, ruikt en proeft minder goed en ziet slechter vanuit je ooghoeken
• 4 tot 7 glazen: je stemming en gedrag veranderen duidelijk en je geheugen werkt slechter
• meer dan 7 glazen: je emoties worden sterker, je gezicht wordt rood, pupillen worden groter en je kunt misselijk worden en overgeven
• meer dan 15 glazen: je raakt in de war en ziet, hoort, ruikt en proeft nog slechter
• meer dan 20 glazen: je raakt waarschijnlijk bewusteloos en je ademhaling of hart kan stoppen met kloppen

Dat je onder invloed sneller valt of een ongeluk krijgt, komt niet alleen door je tragere reactie. Alcohol verdooft ook je remmingen en je oordeelsvermogen, waardoor je dingen doet die je nuchter niet zou doen. Die gedragsverandering door alcohol wordt groter met elk glas.

Gedrag onder invloed

In het begin merk je vooral dat je makkelijker praat en meer zelfvertrouwen hebt. Tegelijk zeg of doe je sneller dingen waar je later spijt van hebt. Je overschat jezelf, waardoor je bijvoorbeeld denkt dat je nog veilig naar huis kunt fietsen. Ook neem je eerder risico's met seks, zoals seks zonder condoom of stuur je een seksueel getint berichtje dat je nuchter niet had verstuurd. Je stemming kan daarbij snel omslaan van vrolijk naar verdrietig of angstig.

Agressie en ongelukken in het verkeer

Onder invloed schat je ook situaties en het gedrag van anderen minder goed in. Een opmerking of een duw kan dan als aanval binnenkomen, waardoor je sneller geïrriteerd raakt. Dat verklaart waarom alcohol zo vaak samengaat met agressie: hoe meer er gedronken wordt, hoe groter de kans op agressief gedrag. 

Diezelfde zelfoverschatting maakt alcohol in het verkeer gevaarlijk. Je gaat slingeren en ziet minder van wat er om je heen gebeurt, waardoor de kans op een ongeluk sterk stijgt naarmate je promillage hoger wordt. Dat geldt in de auto, maar ook op de fiets.

Gedragsverandering bij langdurig drinken

De veranderingen onder invloed zijn tijdelijk: als je weer nuchter bent, zijn ze voorbij. Drink je langere tijd veel, dan verandert er ook iets dat blijft: de manier waarop je drinkt. Drinken wordt een automatisme, waarbij je steeds minder bewust kiest voor dat glas. Tegelijk wennen je hersenen aan alcohol, zodat je meer nodig hebt voor hetzelfde effect.

Heb je meer nodig voor hetzelfde effect, dan drink je op een avond ook sneller veel. Drink je vijf of meer glazen bij één gelegenheid, dan heet dat bingedrinken. Je loopt dan risico op:

• een kater met hoofdpijn, vermoeidheid en een slap gevoel
• alcoholvergiftiging
• black-outs
• outgaan
• een snelle stijging van je bloeddruk
• acute schade aan organen die direct met alcohol in aanraking komen, zoals je maag en lever

Of je dezelfde hoeveelheid alcohol in één weekend drinkt of verspreid over de week, maakt uit voor het soort schade dat je oploopt. Drink je alles in het weekend, dan loop je vooral meer kans op ongelukken, een alcoholvergiftiging en hersenschade. Spreid je het over de week, dan neemt vooral de kans toe op schade die pas na jaren zichtbaar wordt, zoals kanker.

Die schade die pas na jaren zichtbaar wordt, kan bijna elk orgaan treffen. Een beroerte is in Nederland de meest voorkomende doodsoorzaak door alcohol, gevolgd door alcoholverslaving en leverziekten.

Lever

Omdat je lever het grootste deel van de alcohol afbreekt, loopt hij ook als eerste schade op. Die schade ontwikkelt zich in vier stadia:

• leververvetting: vet hoopt zich op in je levercellen
• leverontsteking (alcoholische hepatitis): soms merk je alleen vermoeidheid, soms krijg je koorts en hevige buikpijn en moet je overgeven
• leverfibrose: littekenweefsel rond je levercellen verstoort de werking van je lever
• levercirrose: littekenweefsel neemt de plaats in van gezond leverweefsel, met kans op leverfalen

Een vervette lever kan herstellen als je stopt met drinken. Cirrose herstelt niet meer en vergroot bovendien de kans op type 2 diabetes en leverkanker. Kleuren je huid of het wit van je ogen geel, dan wijst dat op geelzucht door ernstige leverschade.

Maag, darmen en kanker

Nog voordat de alcohol je lever bereikt, komt hij langs je mond, keel, slokdarm en maag. Alcohol is een bijtende stof en irriteert het slijmvlies op al die plekken. Drink je regelmatig, dan kan het slijmvlies van je maag ontsteken. Je krijgt dan last van maagpijn, een opgeblazen gevoel en zuurbranden, waarna op termijn een maagzweer kan ontstaan. Je alvleesklier kan door alcohol eveneens ontsteken.

Juist waar alcohol direct contact maakt, neemt ook de kans op kanker toe: in je mond, keel, strottenhoofd en slokdarm. Verder in je lichaam vergroot alcohol het risico op kanker van de dikke darm, endeldarm en lever. Vrouwen lopen daarbij meer kans op borstkanker.

Hart en bloedvaten

Via je bloed bereikt alcohol ook je hart. Drink je veel, dan stijgt je bloeddruk en neemt de kans op hartritmestoornissen, hartfalen en een beroerte toe. Op den duur kan de hartspier verzwakken, waardoor het hart minder goed pompt.

Hersenen en zenuwen

In je hersenen merk je de schade vooral aan je geheugen. Drink je jarenlang veel, dan gaan je korte- en langetermijngeheugen achteruit en wordt redeneren moeilijker. Drink je vijf jaar of langer meer dan 28 glazen per week als vrouw of 35 als man, dan merk je veranderingen in je denkvermogen. Ook de kans op dementie neemt toe.

De ernstigste vorm van hersenschade door alcohol is het syndroom van Korsakov, waarbij je geen nieuwe informatie meer kunt onthouden. Korsakov ontstaat door een langdurig tekort aan vitamine B1, meestal omdat zware drinkers ook slecht eten. Buiten je hersenen kunnen ook de zenuwen in je armen en benen beschadigd raken, met gevoelloosheid, tintelingen en spierzwakte als gevolg.

Hormonen en vruchtbaarheid

Alcohol grijpt ook in op je hormonen. Zo verlaagt het de aanmaak van testosteron, wat invloed heeft op je zin in seks, het krijgen van een erectie en je spieropbouw. Je vruchtbaarheid neemt af of je nu man of vrouw bent. Drink je tijdens een zwangerschap, dan kan dat het ongeboren kind beschadigen, in het ernstigste geval met het foetaal alcoholsyndroom als gevolg.

Een drankje kan op het moment zelf ontspannend voelen, maar op langere termijn geeft alcohol je juist meer stress. Dat komt doordat alcohol ervoor zorgt dat je lever het stresshormoon minder goed uit je lichaam verwijdert. Dat hormoon stapelt zich dan op, waardoor je meer spanning overhoudt.

Depressie, angst en slaapproblemen

Drink je lange tijd zwaar, dan heb je meer kans op een depressie of een angststoornis. Ook slaap je slechter: je valt sneller in slaap, maar wordt eerder wakker en rust minder goed uit. In ernstige gevallen kan overmatig drinken een psychose veroorzaken, met hallucinaties of wanen.

Al deze gevolgen komen harder aan zolang je hersenen nog in ontwikkeling zijn, dus tot ongeveer je 25e. Alcohol verstoort die ontwikkeling, met gevolgen voor je aandacht, geheugen en het vermogen om je gedrag te remmen. Jongeren die zwaar drinken, moeten daardoor meer moeite doen om net zo goed te presteren als leeftijdsgenoten die weinig of niet drinken. Begin je jong met drinken, dan is de kans ook groter dat je later problematisch gaat drinken. Of de schade herstelt als je stopt, is nog niet duidelijk.

Wat bij jongeren begint met slechter presteren op school, zie je bij volwassenen terug op het werk. Drink je veel, dan merk je dat ook op je werk. Je meldt je vaker ziek en maakt meer fouten, waardoor je baan op het spel kan komen te staan. Verlies je die, dan valt je inkomen weg, terwijl het drinken zelf geld blijft kosten. Thuis leidt het drinken vaker tot ruzies en spanningen. Vrienden haken af, zodat je steeds meer alleen komt te staan. En rijd je onder invloed of raak je betrokken bij geweld, dan krijg je bovendien te maken met politie en justitie.

Al deze gevolgen worden zwaarder als drinken overgaat in alcoholisme of alcoholverslaving. Je hebt dan voortdurend drang naar alcohol, het drinken krijgt een centrale plek in je leven en je verliest de grip op je werk, relaties en gezondheid. Bovendien raakt je lichaam afhankelijk. Stop je ineens, dan kun je afkickverschijnselen van alcohol krijgen, van trillen en een rusteloos gevoel tot een delirium tremens. Veel mensen drinken in deze fase niet meer voor het prettige gevoel van de eerste glazen, maar om zich normaal te voelen.

Herken je deze gevolgen bij jezelf of lukt stoppen niet meer op eigen kracht? Dan kun je bij CACN Verslavingszorg terecht. Herstel is goed mogelijk: zeven op de tien mensen met een alcoholstoornis herstellen binnen drie jaar.

Zo ziet de behandeling bij CACN Verslavingszorg eruit

Onze behandeling van alcoholverslaving is ambulant. Je blijft thuis wonen en komt twee of drie keer per week naar onze afkickkliniek. Samen werken we toe naar blijvend stoppen. Daarbij kijken we ook naar wat er onder het drinken ligt, zoals stress, somberheid of een trauma, omdat dat je drinken in stand kan houden. De behandeling valt onder de vergoeding van de basisverzekering; wel kan je eigen risico in rekening worden gebracht. 

Bel 040-303 2626 om te bespreken wat de eerste stap voor jou is: hoe eerder je stopt, hoe meer gevolgen van alcohol nog kunnen herstellen.